رادیوگرافی دندان در بارداری؛ ایمنی، محافظت و روشهای تصویربرداری | دکتر عابسی
آیا رادیوگرافی دندان در بارداری خطرناک است؟ با روشهای تصویربرداری، میزان ایمنی، محافظت در برابر اشعه و نکات مهم رادیولوژی دندان در دوران بارداری آشنا شوید.
دوران بارداری یکی از دورههایی است که بسیاری از مادران نسبت به انجام اقدامات پزشکی و بهخصوص تصویربرداری با اشعه ایکس نگرانی دارند. یکی از پرسشهای رایج این است که آیا رادیوگرافی دندان در دوران بارداری خطرناک است؟
در صورت نیاز بالینی، رادیوگرافیهای دندان را میتوان در دوران بارداری انجام داد. میزان تابش در تصویربرداریهای دندان بسیار پایین است و در رادیوگرافیهای دندان، اندامهای تولیدمثل معمولاً در مسیر مستقیم پرتو قرار ندارند. منابع معتبر از جمله انجمن دندانپزشکی آمریکا و ACOG نیز انجام تصویربرداری ضروری در دوران بارداری را قابل انجام میدانند.
با این حال، اصل مهم این است که هیچ تصویربرداری پرتویی بدون دلیل تشخیصی انجام نشود و هر تصویر با کمترین میزان تابش لازم برای رسیدن به اطلاعات تشخیصی مناسب تهیه شود.
آیا رادیوگرافی دندان در دوران بارداری بیخطر است؟
بله، اگر رادیوگرافی از نظر بالینی لازم باشد، انجام آن در دوران بارداری امکانپذیر است.
در رادیوگرافی دندان، پرتو مستقیماً به ناحیه دهان و فک هدایت میشود و جنین در مسیر مستقیم پرتو قرار ندارد. ACOG نیز تأکید میکند که اگر یک تصویربرداری با اشعه ایکس برای تشخیص یا درمان ضروری باشد، نباید صرفاً به دلیل بارداری از انجام آن صرفنظر کرد.
بنابراین، بارداری بهتنهایی دلیل منع انجام رادیوگرافی دندان نیست؛ بلکه ضرورت تصویربرداری باید بر اساس شرایط بیمار و نظر دندانپزشک یا متخصص رادیولوژی تعیین شود.
اگر باردار هستید، قبل از رادیوگرافی چه کاری انجام دهید؟
مهمترین اقدام این است که حتماً بارداری خود را به دندانپزشک و مرکز تصویربرداری اطلاع دهید.
این موضوع به پزشک و متخصص رادیولوژی کمک میکند تا:
- ضرورت تصویربرداری را بررسی کند.
- در صورت امکان از تصاویر قبلی استفاده کند.
- مناسبترین روش تصویربرداری را انتخاب کند.
- از انجام تصاویر غیرضروری جلوگیری شود.
- تعداد تصاویر و میزان تابش به حداقل برسد.
چه رادیوگرافیهایی ممکن است در بارداری انجام شوند؟
انتخاب روش تصویربرداری به مشکل دندانی و اطلاعات مورد نیاز بستگی دارد.
🔵رادیوگرافی پریاپیکال
برای بررسی دقیق یک یا چند دندان، ریشه دندان و بافت اطراف انتهای ریشه کاربرد دارد و در شرایطی مانند شک به عفونت یا مشکلات ریشه ممکن است تجویز شود.
🔵رادیوگرافی بایتوینگ
بایتوینگ بیشتر برای بررسی پوسیدگیهای بیندندانی و برخی ارزیابیهای دندانهای خلفی استفاده میشود.
🔵رادیوگرافی پانورامیک
تصویری گسترده از فک بالا، فک پایین و دندانها ارائه میکند و در برخی شرایط مانند بررسی دندان عقل، مشکلات فکی یا ارزیابی کلی ساختارهای دندانی ممکن است مورد استفاده قرار گیرد.
🔵CBCT
CBCT تصویر سهبعدی و جزئیات بیشتری ارائه میدهد، اما به دلیل اینکه اطلاعات بیشتری را با تصویربرداری سهبعدی فراهم میکند، نباید صرفاً به دلیل بارداری یا بهصورت روتین انجام شود. این روش زمانی مطرح میشود که اطلاعات مورد نیاز با روشهای کمتابشتر قابل دستیابی نباشد و انجام آن از نظر بالینی توجیه داشته باشد. راهنماهای جدید ADA نیز بر استفاده از CBCT تنها در صورت نیاز تشخیصی تأکید دارند.
آیا برای خانم باردار حتماً باید عکس دندان به تعویق بیفتد؟
خیر. اگر تصویربرداری برای تشخیص یک مشکل مهم دندانی ضروری باشد، به تعویق انداختن آن ممکن است باعث تأخیر در تشخیص و درمان شود.
برای مثال، در صورت وجود درد شدید، عفونت، التهاب، آسیب دندانی یا شرایطی که نیاز به درمان فوری دارد، ممکن است رادیوگرافی برای تصمیمگیری صحیح ضروری باشد. ADA نیز تأکید میکند که مراقبتهای تشخیصی و درمانی دندانپزشکی در دوران بارداری قابل انجام هستند و تأخیر در درمان مشکلات ضروری میتواند باعث پیچیدهتر شدن مشکل شود.
لباس سربی در رادیوگرافی دندان برای زنان باردار
یکی از رایجترین پرسشها این است:
آیا خانم باردار هنگام رادیوگرافی دندان باید حتماً پیشبند سربی بپوشد؟
پاسخ بر اساس توصیههای جدید کمی با توصیههای قدیمی متفاوت است.
راهنمای جدید انجمن دندانپزشکی آمریکا اعلام میکند که پیشبند سربی و محافظ تیروئید برای بیماران در تصویربرداری دندان بهصورت روتین ضروری نیستند. دلیل آن این است که روشهای مؤثرتر حفاظت از بیمار شامل محدود کردن میدان تابش به ناحیه مورد نظر، استفاده از تجهیزات مناسب، انتخاب صحیح تصویربرداری و جلوگیری از تکرار غیرضروری عکس است.
بنابراین، نباید تصور کرد که هرچه لایه سربی بیشتری استفاده شود، تصویربرداری حتماً ایمنتر است.
پس چگونه از مادر و جنین محافظت میشود؟
مهمترین اقدامات حفاظتی عبارتاند از:
۱. انجام تصویربرداری فقط در صورت نیاز
اولین و مهمترین مرحله، بررسی ضرورت انجام رادیوگرافی است.
۲. استفاده از روش مناسب
باید روشی انتخاب شود که بتواند سؤال تشخیصی مورد نظر را با کمترین تابش منطقی پاسخ دهد.
۳. محدود کردن میدان تابش
پرتو باید تا حد امکان فقط به ناحیهای که نیاز به تصویربرداری دارد محدود شود. کولیمیشن مناسب یکی از اقدامات مهم در کاهش تابش غیرضروری است.
۴. استفاده از سیستمهای دیجیتال
گیرندههای دیجیتال میتوانند به کاهش میزان تابش مورد نیاز کمک کنند و امکان مشاهده و مدیریت سریع تصویر را فراهم کنند.
۵. جلوگیری از تکرار عکس
یکی از مهمترین اصول ایمنی این است که تصویر از ابتدا با تکنیک مناسب تهیه شود تا نیازی به تکرار غیرضروری وجود نداشته باشد.
مزایای دریافت نوبت در کلینیک رادیولوژی دکتر فریدا عابسی
برخی از افراد به دلیل مشغله های زیاد فرصت ندارند در طول روز برای دریافت خدمات تصویربرداری به کلینیک مراجعه نمایند. اما شما میتوانید در هر ساعت از شبانه روز برای دریافت نوبت به وبسایت مرکز دکتر فریدا عابسی مراجعه نمایید. ما یک کلینیک خاص هستیم که همه روزه پذیرای شما هستیم. چنانچه یک مورد اورژانسی داشته باشید یا یک ویزیت معمولی، ما همیشه آماده خدمترسانی به شما هستیم. 😊
آیا اشعه رادیوگرافی دندان به جنین میرسد؟
در رادیوگرافیهای دندان، پرتو اصلی به سمت دهان و فک هدایت میشود و جنین در مسیر مستقیم پرتو قرار ندارد.
FDA نیز توضیح میدهد که در بسیاری از رادیوگرافیهای نواحی سر و دندان، اندامهای تولیدمثل در مسیر مستقیم پرتو قرار نمیگیرند.
البته این به معنای بیاهمیت بودن اصول حفاظت پرتویی نیست. همچنان باید از انجام تصویربرداری غیرضروری جلوگیری کرد و هر بار تصویربرداری با تکنیک مناسب و کمترین تابش لازم انجام شود.
اگر قبل از فهمیدن بارداری عکس دندان گرفته باشیم چه میشود؟
اگر فرد پیش از اطلاع از بارداری رادیوگرافی دندان انجام داده باشد، نباید صرفاً به دلیل این موضوع دچار نگرانی شدید شود.
دوز تصویربرداری دندان بسیار پایین است و در تصویربرداریهای معمول دندان، جنین در معرض مستقیم پرتو قرار ندارد. با این حال، بهتر است موضوع با پزشک یا متخصص زنان مطرح شود تا بر اساس نوع تصویربرداری و شرایط فردی راهنمایی مناسب ارائه شود.
آیا رادیوگرافی دندان در سهماهه اول بارداری ممنوع است؟
خیر، منع مطلقی برای رادیوگرافی ضروری دندان در سهماهه اول وجود ندارد.
در هر مرحله از بارداری، اگر تصویربرداری برای پاسخ به یک سؤال بالینی ضروری باشد، میتوان با رعایت اصول حفاظت پرتویی آن را انجام داد. زمان بارداری و میزان تابش هر دو در ارزیابی خطر اهمیت دارند، اما دوزهای مورد استفاده در تصویربرداری تشخیصی دندان بسیار پایینتر از سطوح مرتبط با آسیب جنینی هستند.
با این حال، برای تصویربرداریهای غیرضروری و صرفاً روتین، بهتر است تصمیم بر اساس شرایط بیمار و نظر پزشک گرفته شود.
آیا CBCT در دوران بارداری ممنوع است؟
ممنوعیت مطلق ندارد، اما باید با دقت بیشتری تجویز شود.
CBCT زمانی باید مورد استفاده قرار گیرد که اطلاعات سهبعدی آن برای تشخیص یا برنامهریزی درمان واقعاً لازم باشد و روشهای کمتابشتر نتوانند اطلاعات کافی ارائه کنند.
به همین دلیل، انجام CBCT صرفاً برای اطمینان بیشتر یا بدون دلیل مشخص، رویکرد مناسبی نیست. توصیههای جدید ADA نیز بر انتخاب بیمار و ضرورت بالینی برای CBCT تأکید دارند.
رادیوگرافی دندان در دوران بارداری و دندان عقل
دندان عقل یکی از مواردی است که ممکن است در دوران بارداری باعث درد، التهاب یا عفونت شود.
اگر دندان عقل مشکلساز شود، ابتدا معاینه بالینی انجام میشود و در صورت نیاز ممکن است تصویربرداری برای تشخیص و تصمیمگیری درمانی درخواست شود.
نوع تصویربرداری به شرایط بیمار بستگی دارد و ممکن است در برخی موارد پانورامیک اطلاعات کافی ارائه کند؛ در شرایط خاص نیز ممکن است تصویربرداری سهبعدی مورد بررسی قرار گیرد.
بنابراین نباید صرفاً به دلیل بارداری یا صرفاً به دلیل وجود دندان عقل، یک روش تصویربرداری خاص را برای همه بیماران تجویز کرد.
نقش متخصص رادیولوژی در تصویربرداری زنان باردار
انتخاب روش تصویربرداری مناسب اهمیت زیادی دارد. متخصص رادیولوژی دهان، فک و صورت میتواند بر اساس درخواست پزشک، علائم بیمار و سؤال تشخیصی، مناسبترین روش تصویربرداری را در نظر بگیرد.
هدف این است که:
اطلاعات تشخیصی کافی + کمترین تابش منطقی + جلوگیری از تصویربرداری غیرضروری
در کنار یکدیگر قرار گیرند.
سوالات متداول
1.آیا عکس دندان برای زن باردار خطرناک است؟
در صورت وجود ضرورت بالینی، رادیوگرافی دندان را میتوان در دوران بارداری انجام داد و میزان تابش آن بسیار پایین است.
2.آیا هنگام رادیوگرافی دندان باید بارداری را اطلاع دهیم؟
بله. بهتر است پیش از تصویربرداری، بارداری یا احتمال آن را به دندانپزشک و مرکز تصویربرداری اطلاع دهید.
3.آیا پیشبند سربی برای زن باردار ضروری است؟
بر اساس توصیههای جدید ADA، پیشبند سربی و محافظ تیروئید برای بیمار در تصویربرداری دندان بهصورت روتین ضروری نیستند؛ کنترل میدان تابش، انتخاب صحیح تصویربرداری و جلوگیری از تکرار عکس اهمیت بیشتری دارند.
4.آیا CBCT در بارداری ممنوع است؟
خیر، اما باید تنها در صورت ضرورت تشخیصی و زمانی که اطلاعات مورد نیاز با روشهای مناسبتر و کمتابشتر به دست نیاید، در نظر گرفته شود.
5.اگر قبل از فهمیدن بارداری عکس دندان گرفته باشم چه کنم؟
معمولاً جای نگرانی شدید نیست؛ بهتر است نوع تصویربرداری و زمان انجام آن را به پزشک زنان اطلاع دهید.
جمعبندی
رادیوگرافی دندان در دوران بارداری در صورت نیاز تشخیصی قابل انجام است و بارداری بهتنهایی دلیل منع تصویربرداری نیست. مهمترین اصل، جلوگیری از تصویربرداری غیرضروری و استفاده از مناسبترین روش با کمترین میزان تابش منطقی است.
در تصویربرداریهای دندان، کولیمیشن مناسب، تجهیزات دیجیتال، تنظیم صحیح دستگاه، انتخاب روش مناسب و جلوگیری از تکرار تصاویر از مهمترین عوامل کاهش تابش هستند. در مورد پیشبند سربی نیز توصیههای جدید بر خلاف رویکردهای قدیمی، استفاده روتین از آن را برای بیماران ضروری نمیدانند.
در مرکز رادیولوژی دهان، فک و صورت دکتر فریدا عابسی در بابل، انتخاب روش تصویربرداری باید با توجه به نیاز تشخیصی بیمار و با رعایت اصول ایمنی و حفاظت پرتویی انجام شود؛ بهخصوص در شرایطی مانند بارداری که انتخاب صحیح روش اهمیت بیشتری پیدا میکند.
نکته مهم: این مطلب جایگزین نظر دندانپزشک، متخصص رادیولوژی یا پزشک زنان نیست و تصمیم نهایی درباره انجام تصویربرداری باید بر اساس شرایط هر بیمار گرفته شود.
📍 آدرس: بابل، خیابان مدرس، مجتمع یاس، طبقه چهارم
☎ تلفن تماس: ۳۲۲۰۲۸۱۸-۰۱۱
✉ ایمیل: info@drabesi.com
◎ اینستاگرام: Drabc.ir
📅 نوبتدهی آنلاین: www.drabesi.com
کلینیک دکتر فریدا عابسی؛ تصویربرداری تخصصی دهان، دندان، فک و صورت در بابل
